Κίτι – Ματιές στο Χθες

Το Κίτι μέσα στους αιώνες

Tue, 20 Oct 2026 00:00:00 +0000

Ο browser σας δεν μπορεί να παίξει το βίντεο. Κατεβάστε το.

Μια απόπειρα να δούμε πώς μπορεί να άλλαξε το Κίτι από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια ως σήμερα: η βασιλική και η Αγγελόκτιστη, οι επιδρομές, οι μεσαιωνικοί πύργοι, η πυρπόληση του 1425, τα οθωμανικά κατάστιχα, οι πλημμύρες του Τρεμίθου, η αεροφωτογραφία του 1963.

Το βίντεο δεν είναι ιστορικό τεκμήριο. Είναι μια ερασιτεχνική αναπαράσταση. Στηρίζεται σε πηγές όπου υπάρχουν, και σε υποθέσεις όπου δεν υπάρχουν. Κάθε σκηνή σημειώνεται στο βίντεο ως «τεκμηριωμένη» ή «υποθετική». Οι θέσεις των κτισμάτων στον χάρτη είναι ενδεικτικές, και ο πληθυσμός πριν από τις απογραφές δίνεται κατ’ εκτίμηση.

Το Κίτι από ψηλά, το 1963 και σήμερα – Μέρος Β΄

Sat, 10 Oct 2026 00:00:00 +0000

Ο browser σας δεν μπορεί να παίξει το βίντεο. Κατεβάστε το.

Συνεχίζουμε την περιήγηση πάνω από το χωριό, όπως το κατέγραψαν οι αεροφωτογραφίες του 1963, με τρεις νέες στάσεις:

Εξωκλήσι Αποστόλου Θωμά: μόνο του μέσα στα χωράφια το 1963, σήμερα μέσα στο κοιμητήριο.
Τοποθεσία «Κούλας»: η τοποθεσία ήταν γνωστή ως «Κούλας» (από την τουρκική λέξη kule, πύργος), από ένα πετρόκτιστο κτίσμα που σωζόταν εδώ κοντά μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Στην ίδια τοποθεσία ανεγέρθηκε αργότερα η εκκλησία του Αγίου Κυριάκου.
Παλαιό Κοιμητήριο Κιτίου (1955–1988).

Σε κάθε στάση η εικόνα αλλάζει από το 1963 στο σήμερα.

Το Κίτι από ψηλά, το 1963 και σήμερα – Μέρος Α΄

Thu, 08 Oct 2026 00:00:00 +0000

Ο browser σας δεν μπορεί να παίξει το βίντεο. Κατεβάστε το.

Το Κίτι από ψηλά, το 1963 και σήμερα.

Από το Γεφύρι και την Παναγία Αγγελόκτιστη μέχρι την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, μια περιήγηση πάνω από το χωριό όπως ήταν πριν από έξι και πλέον δεκαετίες, με σύγκριση με τη σημερινή του εικόνα.

Συνέχεια: Μέρος Β΄.

Η «Παθκιά της Παναγίας» και τα μεσαιωνικά κατάλοιπα του Τρέμιθου

Mon, 17 Aug 2026 00:00:00 +0000

Στη δυτική όχθη του Τρέμιθου, σε απόσταση περίπου 170 μέτρων από την εκκλησία της Παναγίας Αγγελόκτιστης, διασώζεται παραμελημένο ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα μεσαιωνικών καταλοίπων. Ανάμεσα σ’ αυτά, πάνω σε μια πέτρα, υπάρχει ένα βαθούλωμα σε σχήμα πατημασιάς, το οποίο οι κάτοικοι ονόμασαν «Παθκιά της Παναγίας», αποδίδοντάς το στο αποτύπωμα του ποδιού της Παναγίας λόγω του σχήματός του και της γειτνίασης με τον ναό.

Η «Παθκιά της Παναγίας»: το βαθούλωμα σε σχήμα πατημασιάς πάνω στην πέτρα.

Τα κατάλοιπα αυτά συνδέονται με την παλιά πετρόκτιστη, καμαρωτή γέφυρα του Κιτίου, που ένωνε τις δύο όχθες του ποταμού. Η ύπαρξή της τεκμηριώνεται από περιηγητές: ο Alexander Drummond (1750) την περιγράφει ως γεφύρι με τέσσερις καμάρες, ενώ ο Giovanni Mariti (1767) κάνει επίσης λόγο για πετρόκτιστη γέφυρα με καμάρες. Μέχρι τον 19ο αιώνα διασωζόταν σημαντικό μέρος της, αν και σε κακή κατάσταση.

Το πανηγύρι της Παναγίας Αγγελόκτιστης μέσα από τον Τύπο μιας άλλης εποχής

Fri, 14 Aug 2026 00:00:00 +0000

Το πανηγύρι της Παναγίας Αγγελόκτιστης αποτελεί εδώ και πολλές γενιές ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία και την κοινωνική ζωή του Κιτίου. Παλιές εφημερίδες μάς επιτρέπουν σήμερα να ταξιδέψουμε περισσότερο από έναν αιώνα πίσω και να δούμε πώς καταγραφόταν το πανηγύρι στον κυπριακό Τύπο της εποχής.

Η Παναγία η Αγγελόκτιστη.Press and Information Office, Republic of Cyprus (2B-057-009), BYZART – Byzantine Art and Archaeology on Europeana · Επιχρωματισμός: Κίτι – Ματιές στο Χθες

Ήδη στις 20 Σεπτεμβρίου 1894, η εφημερίδα «Νέον Έθνος» αναφέρεται στην καθιερωμένη πανήγυρη του Δεκαπενταύγουστου στο Κίτι:

Πασχαλινά έθιμα στο Κίτι: οι σούσες

Sun, 12 Apr 2026 00:00:00 +0000

Τα κορίτσια και οι νεαρές κοπέλες του χωριού έστηναν «σούσες» σε ένα σπίτι του χωριού (κάποτε και σε περισσότερα), συγκεντρώνονταν εκεί και τραγουδούσαν. Οι «σούσες» ξεκινούσαν γύρω στις 11 το πρωί της Κυριακής του Πάσχα μετά την πρωινή λιτανεία στην εκκλησία. Την ημέρα εκείνη το εκκλησίασμα αποτελείτο κυρίως από τους νέους και τις νέες του χωριού, οι οποίοι φορούσαν τα καινούργια, «πασχαλινά» τους ενδύματα. Μετά τον εκκλησιασμό, ξεκινούσε το «κρέμασμα των σούσων» από τις κοπέλες, ενώ οι νέοι του χωριού επιδίδονταν σε διάφορα υπαίθρια πασχαλινά παιχνίδια.

Φωτογραφικό οδοιπορικό στον Τρέμυθο μετά την υπερχείλιση του 2004

Sun, 08 Feb 2026 00:00:00 +0000

Φωτογραφικό οδοιπορικό σε διάφορα σημεία της ροής του Τρέμυθου, όπως καταγράφηκαν τις πρώτες ημέρες μετά την υπερχείλιση του υδατοφράκτη Κιτίου, στις 12 Ιανουαρίου 2004.

Το φωτογραφικό υλικό αποτυπώνει την πορεία των υδάτων υπερχείλισης προς τα δήμματα «Στεφανάκη» και «Σοφτάδων», καθώς και τις εκβολές του ποταμού στη θάλασσα. Οι φωτογραφίες ακολουθούν τη ροή του νερού, από τον υδατοφράκτη ως τη θάλασσα.

Υπερχειλιστήρας υδατοφράκτη Κιτίου.

Υδατοφράκτης Κιτίου: εκροή νερού προς Τρέμυθο.

Δήμμα «Στεφανάκη».

Δήμμα «Σοφτάδων».

Τοποθεσία «Μαυροκόλυμπος».

Τοποθεσία «Μαυροκόλυμπος» ή «Κόλυμπος».

Τοποθεσία «Μαυροκόλυμπος» (εκβολές ποταμού Τρέμυθου).

Τοποθεσία «Μαυροκόλυμπος»: το νερό φτάνει στη θάλασσα.

Δείτε και: Ιανουάριος 2004 – 20 χρόνια από την τελευταία υπερχείλιση του υδατοφράκτη Κιτίου.

Η παραγωγή αγκινάρων στο Κίτι

Wed, 27 Mar 2024 00:00:00 +0000

Η περιοχή Κιτίου ήταν από τις πρώτες παγκύπρια στις οποίες καλλιεργήθηκε συστηματικά το φυτό της αγκινάρας. Οι πρώτες αγκιναροφυτείες στο Κίτι δημιουργήθηκαν το 1935 από τους Σάββα Κοτσώνια και Σταυράκη Πάτσαλο. Τα πρώτα χρόνια, οι καλλιέργειες αγκινάρων ήταν περιορισμένες αλλά αυξήθηκαν σταδιακά και έφτασαν στο αποκορύφωμα τους την δεκαετία του 1970. Χαρακτηριστικά, κατά το 1971 υπήρχαν στο Κίτι 800-1000 σκάλες φυτεμένες με αγκινάρες, οι οποιές απέφερεν στους γεωργούς του χωριού ετήσιο εισόδημα που ανήλθε συνολικά στις 100.000 λίρες.

Ιανουάριος 2004 - 20 Χρόνια από την τελευταία υπερχείλιση του υδατοφράκτη Κιτίου

Wed, 17 Jan 2024 00:00:00 +0000

Συμπληρώνονται 20 χρόνια από την τελευταία υπερχείλιση του υδατοφράκτη Κιτίου. Η υπερχείλιση ξεκίνησε κατά τα μέσα Ιανουαρίου 2004 και συνεχίστηκε με αυξομειώσεις στην ένταση μέχρι και τον Μάρτιο του ίδιου έτους.

Ο Τρέμυθος διέρχεται ορμητικός στην τοποθεσία “Μαυροκόλυμπος” λίγα μέτρα πριν την είσοδο του στη θάλασσα.

Υπερχείλιση του “Δέμματος Σοφτάδων”

Δημοτικό Σχολείο Κιτίου - Δεκαετία 1940

Fri, 03 Nov 2023 00:00:00 +0000

Μαθητές και δάσκαλοι του Δημοτικού Σχολείου Κιτίου, μάλλον κατά το τέλος της δεκαετίας του 1940 ή αρχές δεκαετίας του 1950. Με τον αριθμό 3 είναι ο δάσκαλος Βαβλίτης.

Ελένη Ττοφαρή
Μαρούλλα Κκούλου
Παρασκευή Κουρούμηνα
Φωτούλλα Χατζηθεοδούλου Κακκιντήρη
Αντρούλλα Καραϊσκάκη Παυλίδη

Δέμμα Σοφτάδων

Tue, 27 Jul 2021 00:00:00 +0000

Η κατασκευή του «Δέμματος» των Σοφτάδων ολοκληρώθηκε το 1944. Είναι ένα από τα 4 «δέμματα» που σώζονται σήμερα εντός των διοικητικών ορίων του Κιτίου. Πρόκειται για μικρά φράγματα κτισμένα στην κοίτη του ποταμού, που συσσώρευαν νερό από τις εποχιακές ροές του Τρέμυθου. Από εκεί, μέσω μιας σειράς καναλιών, το νερό έφτανε προς τις γεωργικές καλλιέργειες των κατοίκων του Κιτίου, των Περβολιών και των Σοφτάδων.

Στις 13 Ιανουαρίου 1945, ο μουχτάρης Κιτίου Κ.Πάτσαλος, με επιστολή του, ευχαρίστησε τον κυβερνήτη Κύπρου, τους μηχανικούς και τους επιστάτες που εργάστηκαν για την ολοκλήρωση του έργου αυτού.

Καταπολέμηση ακρίδων στο Κίτι - Μάρτιος 1902

Thu, 17 Jun 2021 00:00:00 +0000

Σύμφωνα με δημοσίευμα της επίσημης εφημερίδας της Βρετανικής διοίκησης της Κύπρου (Cyprus Gazette) με ημερομηνία την 14η Μαρτίου του 1902, το Κίτι ήταν ένα από τα 3 κέντρα της επαρχίας Λάρνακας το οποίο επιλέχτηκε για το ζύγισμα και αγορά ακρίδων. Το μέτρο αυτό αποτελούσε ένα από τα βασικότερα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν για την καταπολέμηση της ακρίδας, που προκαλούσε τεράστιες ζημιές στην αγροτική παραγωγή. Για να δοθεί κίνητρο στους πολίτες ώστε να προχωρούν σε μαζική εξολόθρευση του επιβλαβούς εντόμου, η διοίκηση αγόραζε ουσιαστικά τις ακρίδες που μάζευαν οι κάτοικοι πληρώνοντας τους ανάλογα με το συνολικό βάρος παρέδιδαν στις αρμόδιες αρχές.

2 Αυγούστου 1965: Πνιγμός δύο νεαρών από το Τερσεφάνου στον υδατοφράκτη Κιτίου

Sat, 06 Feb 2021 00:00:00 +0000

Στις 2 Αυγούστου του 1965, δύο νεαροί από το Τερσεφάνου, οι Ανδρέας Χρυσήλιου 14 ετών και Ανδρέας Νικολάου 16 ετών, βρήκαν τραγικό θάνατο από πνιγμό, σε σημείο μπροστά από τον υπερχειλιστή του υδατοφράκτη Κιτίου. Αν και ήταν καλοκαίρι, είχε παραμείνει εκεί αρκετό νερό. (Στο σημείο όπου το νερό του φράκτη, καταλήγει στον ποταμό Τρέμυθο σε περίπτωση υπερχείλισης.)

Οι δύο φίλοι είχαν μεταβεί εκεί για κολύμπι, δυστυχώς όμως, δεν υπολόγισαν την πυκνή βλάστηση που υπήρχε στον πυθμένα, που σε συνδυασμό με το πηλώδες έδαφος, οδήγησε στον εγκλωβισμό τους και στον θάνατό τους.

Το λεωφορείο της γραμμής Κίτι - Λάρνακα 1969-70

Thu, 03 Dec 2020 00:00:00 +0000

Το λεωφορείο της γραμμής Κίτι – Λάρνακα, με τον αριθμό 6, γύρω στο 1969-70. Εδώ βρίσκεται λίγα μέτρα πριν την Αγγελόκτιστη και το Δημοτικό σχολείο. Στα αριστερά της φωτογραφίας διακρίνεται μέρος της παλιάς περίφραξης του σχολείου.

Χολέρα των πτηνών στο Κίτι - Σεπτέμβριος 1930

Thu, 12 Nov 2020 00:00:00 +0000

Ακόμα μια δημοσίευση από την επίσημη εφημερίδα της αποικιακής Βρετανικής διοίκησης της Κύπρου με ημερομηνία την 5η Σεπτεμβρίου του 1930. Σύμφωνα με αυτό, το χωριό Κίτι κηρύχθηκε ως μολυσμένο με την μεταδοτική ασθένεια «χολέρα των πτηνών» (παστερίωση) και εφαρμόστηκαν τα παρακάτω μέτρα:

Α. Η μεταφορά πτηνών (κοτόπουλων γαλοπούλων, χηνών και παπιών) από και προς το χωριό απαγορεύθηκε.

Β. Οι ιδιοκτήτες πουλερικών, έπρεπε να φροντίσουν ότι θα τα κρατούσαν περιορισμένα σε περιφραγμένο χώρο.

Ανακήρυξη της εκκλησίας της Αγγελόκτιστης ως αρχαίο μνημείο - 14 Απριλίου 1927

Sat, 07 Nov 2020 00:00:00 +0000

Απόκομμα από την επίσημη εφημερίδα της αποικιακής Βρετανικής Διοίκησης της Κύπρου (Cyprus Gazette) ημερομηνίας 14ης Απριλίου 1927. Σύμφωνα με αυτό, ανακοινώνεται η ανακήρυξη της εκκλησίας Αγγελόκτιστης, μαζί με το Λατινικό της παρεκκλήσι (τσαππέλα), ως αρχαίο μνημείο σύμφωνα με τον Περί Αρχαιοτήτων Νόμο του 1905 και 1927. Εκτός από την εκκλησία του Κιτίου, ως αρχαία μνημεία ανακηρύχθηκαν σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο μεσαιωνικός Πύργος της Πύλας, η εκκλησία του Αντιφωνητή, το μοναστήρι και εκκλησία της Κανακαριάς, και η εκκλησία της Παναγίας της Κυράς.

Αγγελόκτιστη - ταφόπλακα του έτους 1939

Wed, 04 Nov 2020 00:00:00 +0000

Μαρμάρινη ταφόπλακα του έτους 1939, η οποία βρίσκεται εντοιχισμένη στο περιτοίχισμα της εκκλησίας της Αγγελόκτιστης. Το ανατολικό προαύλιο της εκκλησίας αποτέλεσε μέχρι τη δεκαετία του 1950 το κοιμητήριο του χωριού. Κατά τη διενέργεια εργασιών ανακαίνισης του χώρου της εκκλησίας το 1955, ανάμεσα σε άλλα, κατεδαφίστηκε το παλαιό ψηλό καμπαναριό και κτίστηκε το νέο περιτοίχισμα του ναού. Αρκετές από τις πέτρες και ταφόπλακες που βρίσκονταν στο χώρο του κοιμητηρίου χρησιμοποιήθηκαν ως δομικά υλικά για το κτίσιμο του περιτοιχίσματος της εκκλησίας. Οι περισσότερες διαμελίστηκαν πριν χρησιμοποιηθούν ή τοποθετήθηκαν προς την εσωτερική πλευρά του τοίχου. Η συγκεκριμένη διασώθηκε ολόκληρη και είναι τοποθετημένη στην ανατολική πλευρά του περιτοιχίσματος. Το κείμενο που είναι χαραγμένο πάνω αναγράφει:

Στο προαύλιο της Αγγελόκτιστης - Πάσχα 1965

Mon, 10 Aug 2020 00:00:00 +0000

Οι φωτογραφίες που ακολουθούν λήφθηκαν από videos που δημοσιεύθηκαν από τη Βρεττανική εταιρία παραγωγής ταινιών British Pathe και δημοσιεύονται με την άδεια τους. Η παραγωγή που αφορά την Κύπρο είναι δημοσιευμένη σε 4 κομμάτια στο YouTube (ακολουθούν links παρακάτω) και αρκετά μεγάλο μέρος τους περιέχει σκηνές από χορευτική παράσταση στον περίβολο της Παναγίας της Αγγελόκτιστης στο Κίτι.

Χορευτικό συγκρότημα παρουσιάζει πρόγραμμα παρουσία αρκετών κατοίκων και μαθητών του χωριού (πιθανότατα τnν Κυριακή ή Δευτέρα του Πάσχα 25 ή 26 Απριλίου 1965). Ο χώρος που χρησιμοποιήθηκε για την παράσταση ήταν το ανατολικό κομμάτι της αυλής πίσω από το ιερό της εκκλησίας και απένταντι από το παλιο Δημοτικό Σχολείο, λίγα μολις χρόνια μετά την κατάργηση της χρήσης του χώρου αυτού σαν νεκροταφείο.

Τα καμπαναριά της Παναγίας Αγγελόκτιστης

Mon, 03 Aug 2020 00:00:00 +0000

Σε χρονικό διάστημα εκατό περίπου χρόνων, όπως μαρτυρά και το διαθέσιμο φωτογραφικό υλικό, τρία διαφορετικά καμπαναριά χρησιμοποιήθηκαν για τις ανάγκες της εκκλησίας της Παναγίας Αγγελόκτιστης στο Κίτι.

Στη παλαιότερη φωτογραφία, από τον Louis Le Clerq, που χρονολογείται γύρω στο 1859-1860 απεικονίζεται το καμπαναριό της εκκλησίας όπως φαινόταν από τα νότια του ναού (σημερινό χώρο στάθμευσης). Βρισκόταν κτισμένο στη δεξιά γωνιά του Λατινικού περεκκλησιού.

Φωτογραφία από Louis Le Clerq (1859/60)

Το ίδιο καμπαναριό από άλλη οπτική (Βορειοανατολική πλευρά της εκκλησίας) όπως το απεικόνισε μερικά χρόνια αργότερα, ο James Akerman. Δημοσιεύτηκε σε λιθογραφική εκτύπωση στο έντυπο The Building Newsστις 4 Μαΐου του 1888.

Σχολική εκδρομή στην Αγγελόκτιστη - Νοέμβριος 1983

Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0000

Φωτογραφίες απο σχολική εκδρομή στην Αγγελόκτιστη τον Νοέμβριο του 1983. Πρόκεται μάλλον για μαθητές Δημοτικού σχολείου της Λευκωσίας.

1950 - Ετικέτα Κυπριακής κουμανταρίας που απεικονίζει το ψηφιδωτό της Αγγελόκτιστης

Mon, 23 Mar 2020 00:00:00 +0000

Ετικέτα κρασιού (Κυπριακής κουμανταρίας), που απεικονίζει το ψηφιδωτό της Αγγελόκτιστης. Χρονολογία: δεκαετία 1950.

Ανακάλυψη εικόνας του 11ου αιώνα - Νοέμβριος 1996

Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0000

Απόκομματα εφημερίδων που αναφέρονται στην ανακάλυψη της εικόνας της Παναγίας του 11ου αιώνα κάτω από νεώτερη στο εικονοστάσι της Αγγελόκτιστης. (Νοέμβριος 1996)

Αναζήτηση

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Βίντεο

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Επικοινωνία

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Για φωτογραφίες, έγγραφα, διορθώσεις ή πληροφορίες για όσα δημοσιεύονται εδώ, στείλτε μας μήνυμα με τη φόρμα.

Σχετικά

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Το «Κίτι – Ματιές στο Χθες» ξεκίνησε ως σελίδα στο Facebook και συνεχίζει εδώ ως ψηφιακό αρχείο για την ιστορία του Κιτίου.

Τι θα βρείτε

Παλιές φωτογραφίες του χωριού και των ανθρώπων του, χάρτες της περιοχής, τα τοπωνύμια του Κιτίου, δημοσιεύματα του Τύπου και υλικό από αρχεία και συλλογές.

Πώς δουλεύουμε

Κάθε δημοσίευση στηρίζεται σε πηγές, που αναφέρονται πάντα. Ό,τι δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί σημειώνεται ως τέτοιο. Αν εντοπίσετε κάποιο λάθος, ενημερώστε μας για να διορθωθεί.