Η «Παθκιά της Παναγίας» και τα μεσαιωνικά κατάλοιπα του Τρέμιθου

Στη δυτική όχθη του Τρέμιθου, σε απόσταση περίπου 170 μέτρων από την εκκλησία της Παναγίας Αγγελόκτιστης, διασώζεται παραμελημένο ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα μεσαιωνικών καταλοίπων. Ανάμεσα σ’ αυτά, πάνω σε μια πέτρα, υπάρχει ένα βαθούλωμα σε σχήμα πατημασιάς, το οποίο οι κάτοικοι ονόμασαν «Παθκιά της Παναγίας», αποδίδοντάς το στο αποτύπωμα του ποδιού της Παναγίας λόγω του σχήματός του και της γειτνίασης με τον ναό.

Τα κατάλοιπα αυτά συνδέονται με την παλιά πετρόκτιστη, καμαρωτή γέφυρα του Κιτίου, που ένωνε τις δύο όχθες του ποταμού. Η ύπαρξή της τεκμηριώνεται από περιηγητές: ο Alexander Drummond (1750) την περιγράφει ως γεφύρι με τέσσερις καμάρες, ενώ ο Giovanni Mariti (1767) κάνει επίσης λόγο για πετρόκτιστη γέφυρα με καμάρες. Μέχρι τον 19ο αιώνα διασωζόταν σημαντικό μέρος της, αν και σε κακή κατάσταση.

Τα κατάλοιπα αυτά αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου συμπλέγματος αρδευτικών έργων που ανάγονται στη Λατινοκρατία και περιλάμβανε κανάλια, δεξαμενές και, πιθανόν, νερόμυλο. Ερείπια ενός μεταγενέστερου νερόμυλου διασώζονται βορειότερα του σημείου αυτού, στην απέναντι όχθη του ποταμού, τοποθεσία που καταγράφεται στο αρχείο του Κτηματολογίου ως «Παλιόμυλος». Το τοπωνύμιο «Παθκιά της Παναγίας», αντιθέτως, δεν καταγράφεται στο αρχείο του Κτηματολογίου (τα τεμάχια της περιοχής υπάγονται στην τοποθεσία «Γεφύρκα») και το όνομα διασώθηκε μόνο μέσα από την προφορική παράδοση.

Το σύνολο των μεσαιωνικών αυτών καταλοίπων παραμένει σε μεγάλο βαθμό απροστάτευτο, ενώ η οικιστική ανάπτυξη και στις δύο όχθες του Τρέμιθου δυσχεραίνει τη μελλοντική του ανάδειξη.